Idea WiOO: Fundacja Wolnego i Otwartego Oprogramowania

Czym jest wolne i otwarte oprogramowanie

Wolne oprogramowanie

(ang. free software, http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html) jest to oprogramowanie, którego licencja gwarantuje:

Prawo do użytkowania programu w dowolnym celu.
Prawo do analizowania i modyfikowania programu (swobodny dostęp do kodu źródłowego).
Prawo do swobodnego kopiowania programu.
Prawo do swobodnego rozpowszechniania zmodyfikowanych lub niezmodyfikowanych wersji programu.

Otwarte oprogramowanie

(ang. open software, http://opensource.org/docs/definition.html) jest to oprogramowanie, którego licencja gwarantuje:

Swobodną redystrybucję: oprogramowanie może być swobodnie przekazywane lub sprzedawane.
Kod źródłowy: musi być dołączony lub dostępny do pobrania.
Programy pochodne: musi być dozwolona redystrybucja modyfikacji.
Integralność autorskiego kodu źródłowego: licencje mogą wymagać, aby modyfikacje były redystrybuowane jedynie jako poprawki do kodu.
Niedyskryminowanie osób i grup: nikt nie może zostać wykluczony.
Niedyskryminowanie obszarów zastosowań: nie wolno wykluczać komercyjnych zastosowań.
Dystrybucja licencji: prawa dołączone do oprogramowania muszą się odnosić do wszystkich odbiorców programu, bez konieczności wykonywania przez nich dodatkowej licencji.
Licencja nie może być specyficzna dla produktu: program nie może być licencjonowany tylko jako część szerszej dystrybucji.
Licencja nie może ograniczać innego oprogramowania: licencja nie może wymagać, aby inne dystrybuowane z pakietem oprogramowanie było typu Open Source.
Licencja musi być technicznie neutralna.

Wolne Oprogramowanie i Otwarte Oprogramowanie oparte na otwartym źródle to 2 różne pojęcia wspólnie określane w języku angielskim FLOSS (Free/Libre Open Source Software), w tłumaczeniu polskim WiOO (Wolne i Otwarte Oprogramowanie). Łączy je podobny etos: współpracy, dzielenia się i otwartości. Wartości te są bliskie również organizacjom pozarządowym. Jednak z wielu powodów otwarte oprogramowanie dopiero zyskuje masową popularność w gospodarce.

Otwarty standard

(ang. open standard) jest to standard, którego pełna specyfikacja jest dostępna dla wszystkich zainteresowanych za darmo. Otwartość standardu pozwala m.in.:

Uniezależnić się od jednego dostawcy rozwiązań.
Używać standardu niezależnie od intencji jednego z dostawców rozwiązania.
Śledzić zmiany zachodzące w specyfikacji standardu.

Wykorzystywanie WiOO w codziennych zastosowaniach

Zbiór publicznie dostępnego wolnego i otwartego oprogramowania liczy dziesiątki tysięcy projektów. Wiele ważnych i znaczących projektów informatycznych tworzonych jest na zasadach spełniających warunki wolnego i otwartego oprogramowania. Do najważniejszych można zaliczyć m.in: GNU/Linux, (Free/Open/Net)BSD, Mozilla Firefox/Thundebird, OpenOffice.org, Perl, PHP, Python, MySQL, PostgreSQL, gcc/gij, Apache, Bind, Sendmail, Eclipse, TeX/LaTeX, Gimp, Blender, X Window System, KDE, GNOME, itd.

Zadania oprogramowania w gospodarce

Programy komputerowe mają pozwolić organizacjom na sprawne działanie. Bywają jednak źródłem dodatkowych kosztów i nieprzewidzianych ograniczeń. Korzystanie z WiOO może okazać się strzałem w dziesiątkę.

Rola WiOO w gospodarce

Wolne i otwarte oprogramowanie to, w skrócie, programy komputerowe, których autorzy zezwalają użytkownikom na swobodne ich studiowanie, rozpowszechnianie i modyfikację. W praktyce oznacza to, że można wykorzystywać takie programy bezpłatnie i całkowicie legalnie.

Dlaczego warto wypróbować?

Najbardziej oczywistym atutem WiOO jest jego bezpłatność. Każdy może samodzielnie pobrać dany program z internetu, zainstalować go, rozwijać, modyfikować i korzystać z darmowych aktualizacji. Jest to całkowicie legalne. Gdyby nie możliwość natychmiastowej instalacji i wypróbowania, zapewne mniejszy byłby sukces przeglądarki Firefox, z której korzysta obecnie już 26% polskich internautów (źródło: Gemius SA, gemiusTraffic, 28 października – 4 grudnia 2006).

Licencje

Programy WiOO są tworzone na bardzo liberalnych licencjach, tj. GPL/GNU LGPL, BSD.

WiOO dzisiaj

WiOO jest tworzone przez miliony programistów na całym świecie, lecz większość powstaje w wąskim gronie programistów-entuzjastów i nigdy nie dociera do masowego „zwykłego” użytkownika. Przedsięwzięcia nietrafione lub po prostu nie mające wystarczającej liczby wolontariuszy upadają, zanim dowiedzą się o nich potencjalni użytkownicy. Jednak, gdy jakiś program już dotarł do świadomości szerszego grona, możemy z dużą dozą prawdopodobieństwa założyć, że jest to produkt godny zaufania, działający stabilnie i solidnie sprawdzony. Czasem nawet nie zdajemy sobie sprawy z tego, że używamy otwartego oprogramowania. Na przykład Apache – najpopularniejszy na świecie serwer internetowy – umożliwia wyświetlanie stron WWW wielu organizacji pozarządowych, Mozilla Firefox – przeglądarka WWW, Mozilla Thunderbird – klient pocztowy, OpenOffice – program biurowy.

Transparentność WiOO

Z dostępnością kodu WiOO związana jest kolejna cecha: praktycznie niemożliwe jest, aby otwarte oprogramowanie zwierało funkcje, zagrażające naszej prywatności. Każdy programista może przeczytać kod i w razie potrzeby zaalarmować społeczność użytkowników o łamaniu przez oprogramowanie zasad prywatności użytkownika. Dla wielu korzystających z WiOO jest to bardzo ważne.

Aspekt etyczny

Wreszcie zwolennicy WiOO wskazują na aspekt etyczny. Po pierwsze, wybierając WiOO zazwyczaj rezygnujemy z produktów firm, mających zagorzałych przeciwników – na przykład z powodu praktyk monopolistycznych i wykluczania konkurencji. Poprzez wybór konsumencki pokazujemy żółtą kartkę firmom, które podejrzewamy o nieetyczne zachowania. Po drugie, za wolnym oprogramowaniem stoi wysiłek wielu wolontariuszy; czasem są to setki ochotników, a w przypadku największych projektów – nawet tysiące. Chodzi nie tylko o programistów, lecz również grafików czy „zwykłych” ludzi, angażujących się w tworzenie otwartego oprogramowania. Naturalne więc wydaje się, że może to być istotny argument dla organizacji, które same działają dzięki zaangażowaniu wolontariuszy.

Typowe trudności i jak je pokonywać

Pierwsza bariera w przejściu organizacji na WiOO to opór przed zmianą. Aby go pokonać, potrzebna jest informacja (wiemy, że jest taki program, który by się przydał w naszej organizacji ), umiejętność wdrożenia (kto nam go zainstaluje?) i obsługi (kto nas przeszkoli?), a także wsparcie (kto nam pomoże w razie trudności?). Ci, którzy zdobyli się na tę zmianę, wiedzą, że faktyczne trudności są mniejsze niż obawy. Trzeba jednak uczciwie powiedzieć, że – jak każda innowacja – również przejście na otwarte oprogramowanie jest obarczone ryzykiem. Warto zatem odpowiedzieć sobie na 2 pytania: czy w krótkiej perspektywie stać nas na taką inwestycję (i na ryzyko z nią związane)? I czy w dłuższej perspektywie stać nas na niezrobienie takiej inwestycji?
Barierą bywają też wcześniejsze przyzwyczajenia. WiOO może wydawać się trudne do nauczenia wcale nie dlatego, że faktycznie jest trudne w obsłudze, ale po prostu dlatego, że wcześniej korzystaliśmy z innego programu, mamy już pewne nawyki i oczekiwania. Przykładem może tu być Gimp – rewelacyjny program graficzny, który wymaga „przestawienia się” od wszystkich, którzy używali innych programów, zaś tym, dla których jest pierwszym narzędziem graficznym, może sprawiać o wiele mniej trudności, oraz OpenOffice – zaawansowany program biurowy.

Wreszcie częstym problemem jest dominacja innych programów i oczekiwanie naszych współpracowników (przełożonych, nauczycieli, urzędników), że będziemy używać tego samego oprogramowania. Czasem trudno korzystać z Linuksa, *BSD, gdy większość osób pracuje na innym systemie, bo pojawiają się problemy czysto praktyczne. Na przykład, jeśli w domu korzystam z pakietu OpenOffice i zapomnę zapisać dokument w formacie zrozumiałym dla Worda, to mogę się nie dostać do tekstu na komputerze w biurze

Więcej inspiracji

WiOO jest elementem szerszej tendencji do dzielenia się swoją pracą z resztą świata. Ruch ten nabrał rozpędu wraz z rozwojem Internetu i dawno już wyszedł poza wąskie grono osób związanych z informatyką. Świadczy o tym choćby ogromna popularność Wikipedii, darmowej encyklopedii, tworzonej przez internautów, której polska wersja liczy ponad 400 tys. haseł. Warto też pamiętać o siostrzanym projekcie Wikimedia Commons, którego wynikiem jest zbiór plików graficznych, dźwiękowych i video, do którego każdy może dodawać swoje prace i korzystać z ponad miliona plików udostępnionych przez innych wolontariuszy. Wreszcie, na uwagę zasługuje Creative Commons, które oferuje twórcom – np. autorom tekstów, grafik – możliwość dzielenia się swoją pracą, zachowując jednocześnie własne prawa. Dla organizacji pozarządowych jest to podwójny potencjał: rozpowszechniania swoich wytworów w społeczeństwie, a równocześnie bezpłatnego korzystania z wielu cennych zasobów.

Tendencje na świecie w skrócie:

Hiszpania: Projekt Otwartych Miast. W każdym z nich działałaby grupa ekspertów tworząca WiOO na potrzeby lokalne oraz ogólnokrajowe.
Niemcy: Administracja monachijska w całości przechodzi na Linuksa.
Peru: Parlament przygotował ustawę nakazująca wykorzystywanie WiOO w administracji publicznej.
Japonia: 400 tysięcy szkół w Japonii przechodzi z systemu operacyjnego Windows 98 (którego Microsoft przestał wspierać) na Linux.
Korea: HancomLinux dostarczył 120’000 pakietów biurowych dla administracji.
USA: Rząd funduje rozwój WiOO, z którego korzysta całe społeczeństwo
UK: Linux będzie platforma e-zakupów dokonywanych przez departamenty pracy oraz rent i emerytur.
Francja: komisja ds. e-Rządu zobowiązała agencje ds. e-Rządu (ATICA) do wybierania otwartych standardów. Zakaz ograniczania użytkowników Wolnego Oprogramowania, standardami na stronach WWW są RTF i PDF.
Niemcy: MSW zaleca stosowanie WiOO z przyczyn bezpieczeństwa.
Szwecja: Agencja Statskontoret stwierdza, że powinno sie dać WiOO szanse wejścia do rozmaitych instytucji.
Norwegia: Minister Pracy: ”Użycie otwartego kodu źródłowego (...) będzie promować konkurencje.” Rezygnacja z odnowienia kontraktu z firma Microsoft (2002).
Unia Europejska: Promuje wykorzystanie WiOO.
Świat: WiOO częściej wykorzystywane w administracji.

Wolne Oprogramowanie w Polsce

Sejm i Senat,
Starostwo Powiatowe w Puławach,
Powiatowy Urząd Pracy w Puławach,
Urząd Marszałkowski i Urząd Prezydenta w Toruniu,
Śląski Urząd Marszałkowski,
Urząd Gminy Markowa,
Sopot – eGmina,
szkoły wyższe,
Wolne oprogramowanie w administracji.

Przykładowy zestaw oprogramowania

Linux - system operacyjny,
OpenOffice - pakiet biurowy,
Gimp - program graficzny,
KDE / Gnome - prosty w obsłudze system okienkowy z pełnym zestawem programów dodatkowych,
Mozilla lub Galeon - przeglądarka stron WWW,
Samba - łączność z MS Windows,
Apache - serwer WWW,
tysiące innych - wszystkie możliwe zastosowania.

Czy WiOO się opłaca? Jakimi zaletami charakteryzuje się WiOO?

Niskie wymagania sprzętowe a przez to dłuższa eksploatacja sprzętu komputerowego.
Brak wykluczenia cyfrowego mniej zamożnej części społeczeństwa.
Rozwój nauki i badań naukowych.
Rozwój umiejętności posługiwania się narzędziami informatycznymi które są łatwo osiągalne, oraz programistycznej poprzez możliwość współudziału w tworzeniu oprogramowania.
Pełna kontrola nad komputerem, duża przejrzystość i jawność procesów systemowych.
Koniec strachu przed piractwem i wirusami.
Państwo i jednostki gospodarcze w wyborze rozwiązań informatycznych opartych o wolne oprogramowanie może dokonywać swobodnego wyboru dostawców. Przyczyni się to do demonopolizacji, która wpłynie na wzrost konkurencji na rynku usług IT, ze wszystkimi dobrymi skutkami dla użytkownika końcowego.
Systemy o otwartym kodzie, czyli systemy zbudowane o wolne oprogramowanie, zapewniają większe bezpieczeństwo. Świadczą o tym, opinie ekspertów i raporty bezpieczeństwa opracowywane przez specjalistów. Bezpieczeństwo rozwiązań opartych na oprogramowaniu o kodzie otwartym, podyktowane jest szybkością naprawiania luk i krytycznych błędów. Wsparcie w rozwoju użytych rozwiązań jest w tym przypadku pewniejsze. Nie grozi bowiem zaprzestanie wspierania rozwoju oprogramowania w przypadku kierunków działalności handlowej, czy po prostu upadku danej firmy będącej dostawcą rozwiązań IT.
Wybór wolnego oprogramowania i otwartych standardów, to w prostej linii rozwój lokalnego rynku IT a przez to gospodarki, poprzez uniezależnienie się od jednego dostawcy oprogramowania. Zarówno wolne oprogramowanie, jak i otwarte standardy tworzy duża liczba podmiotów, zwiększając tym samym konkurencję, co pozytywnie wpływa na rynek.
Za wykorzystaniem wolnego oprogramowania i otwartych standardów przemawia również dowolność wykorzystania. Brak ograniczeń uruchamiania oprogramowania na komputerze, brak opłat licencyjnych, pozwala na korzystanie z oprogramowania zarówno w celach prywatnych, jak i komercyjnie, a wolny wybór ostatecznego użytkownika jest nieograniczony prawem patentowym.
Rozwiązania oparte na wolnym oprogramowaniu i otwartych standardach są mniej kosztowne i w sposób znaczny rozszerzają możliwość oraz efektywność zastosowań.
Neutralność technologiczna państwa, biorąc pod uwagę „Plan Informatyzacji Państwa” na lata 2007-2010 opublikowany przez MSWiA, jest priorytetem rozwoju systemów teleinformatycznych w kraju. Cel powinien być realizowany poprzez stosowanie jawnych, powszechnie dostępnych standardów informatycznych.
Polska administracja już stosuje się do europejskich standardów, jakim jest otwarty format przesyłania danych ODF. Używanie otwartych standardów zapewnia sprawny i prawidłowy obieg dokumentów oraz komunikację instytucji z obywatelami kraju.